Điều trị Rối loạn phân ly như thế nào?

Mô phỏng lộ trình điều trị rối loạn phân ly: tâm lý trị liệu là trụ cột, hóa dược chỉ hỗ trợ khi cần
Mô phỏng lộ trình điều trị. Bấm vào ảnh để xem rõ hơn.

Cập nhật: 18/11/2026 · Thời gian đọc: khoảng 10 phút

Tóm tắt trong 30 giây
  • Rối loạn phân ly là sự gián đoạn trong sự thống nhất bình thường của ý thức, trí nhớ, cảm giác về bản thân, vận động – thường liên quan sang chấn, căng thẳng nặng.
  • Người bệnh không giả vờ: cơn co giật, liệt, mất tiếng là thật dù không có tổn thương thần kinh.
  • Tâm lý trị liệu là trụ cột; hóa dược (nếu cần) theo phác đồ của bác sĩ.
  • Cần khám thần kinh để loại trừ động kinh và các bệnh thực thể trước khi kết luận.

Mỗi người bệnh là một chỉnh thể khác biệt. Cùng một bệnh nhưng cơ thể, mức độ, bệnh kèm theo và hoàn cảnh của mỗi người không ai giống ai. Vì vậy mỗi người bệnh có một phác đồ điều trị cá nhân hóa, độc bản, do bác sĩ xây dựng sau khi thăm khám trực tiếp. Việc sử dụng hóa dược (nếu cần) hoàn toàn theo phác đồ của bác sĩ; bài viết không đưa ra lời khuyên về sử dụng hóa dược.

Bạn đọc thân mến,

“Con gái tôi đang học thì ngã ra co giật, mắt nhắm chặt, gọi không trả lời. Chụp phim, đo điện não đều bình thường. Có người bảo cháu làm nũng, có người bảo bị ‘vong nhập’.” Những hiểu lầm như vậy khiến nhiều người bệnh rối loạn phân ly chịu thêm tổn thương. Đây là một rối loạn tâm thần có thật, cần được thấu hiểu và điều trị đúng.

Rối loạn phân ly là gì?

Bình thường, ý thức, trí nhớ, cảm giác về bản thân, cảm nhận thế giới xung quanh và vận động của cơ thể hoạt động thống nhất. Trong rối loạn phân ly, sự thống nhất này bị gián đoạn: một phần trải nghiệm bị “tách rời” khỏi ý thức. Rối loạn phân ly thường xuất hiện sau sang chấn, căng thẳng nặng hoặc xung đột tâm lý mà người bệnh không giải quyết được – như một cách não bộ “ngắt cầu dao” để tự bảo vệ.

Các dạng rối loạn phân ly thường gặp

  • Cơn phân ly dạng co giật: ngã, co giật, mắt thường nhắm chặt, không đáp ứng – nhưng điện não bình thường, không cắn lưỡi, không tổn thương như động kinh.
  • Rối loạn vận động, cảm giác phân ly: đột nhiên liệt tay chân, mất tiếng, mù, tê bì – không do tổn thương thần kinh (còn gọi là rối loạn chuyển di, rối loạn thần kinh chức năng).
  • Mất nhớ phân ly: không nhớ được những sự kiện quan trọng, thường là sự kiện gây đau khổ.
  • Trốn nhà phân ly: đột ngột bỏ đi xa, sau đó không nhớ mình đã làm gì.
  • Giải thể nhân cách – tri giác sai thực tại: cảm giác mình “không thật”, như đứng ngoài nhìn chính mình; thế giới xung quanh như trong mơ, như qua tấm kính.
  • Rối loạn bản sắc phân ly (hiếm): tồn tại hai hay nhiều “trạng thái nhân cách” khác nhau, kèm những khoảng mất nhớ.

Ở trẻ vị thành niên, cơn phân ly hay xuất hiện trong bối cảnh áp lực học tập, xung đột gia đình, bị bắt nạt; có thể “lây lan” theo nhóm trong trường học.

Cần khám chuyên khoa thần kinh để loại trừ động kinh, đột quỵ, bệnh não khi có cơn co giật, liệt, mất ý thức lần đầu. Chẩn đoán phân ly chỉ được đặt ra khi đã loại trừ các nguyên nhân thực thể.

Vì sao bị rối loạn phân ly?

  • Sang chấn tâm lý: bị bạo lực, xâm hại, mất mát, tai nạn – đặc biệt sang chấn kéo dài từ nhỏ.
  • Căng thẳng, xung đột kéo dài trong gia đình, học tập, công việc.
  • Đặc điểm tính cách dễ bị ám thị; trầm cảm, lo âu đi kèm.

Điều trị rối loạn phân ly như thế nào?

1. Tâm lý trị liệu – trụ cột

Điều trị thường đi theo từng giai đoạn:

  1. Giải thích chẩn đoán rõ ràng, tôn trọng: người bệnh và gia đình hiểu đây là rối loạn có thật, không phải giả vờ, không phải “vong nhập”. Chỉ riêng bước này đã giúp nhiều trường hợp giảm cơn.
  2. Ổn định và an toàn: học kỹ thuật “neo” vào hiện tại (tập trung vào hơi thở, cảm giác bàn chân chạm đất, gọi tên đồ vật xung quanh) khi bắt đầu có dấu hiệu phân ly; điều hòa cảm xúc.
  3. Xử lý sang chấn và xung đột tâm lý: từng bước, an toàn, với nhà trị liệu được đào tạo.
  4. Hòa nhập: quay lại học tập, công việc; gia đình giảm áp lực, không chú ý quá mức vào cơn.
Nghiên cứu nói gì?

Hướng dẫn của Hiệp hội Quốc tế về Nghiên cứu Sang chấn và Phân ly (ISSTD, 2011) khuyến cáo điều trị theo giai đoạn, lấy tâm lý trị liệu làm trọng tâm. Thử nghiệm CODES (Goldstein và cộng sự, 2020, The Lancet Psychiatry) trên người bệnh cơn phân ly dạng co giật cho thấy CBT kết hợp chăm sóc chuẩn không làm giảm có ý nghĩa tần suất cơn so với chỉ chăm sóc chuẩn sau 12 tháng, nhưng cải thiện nhiều chỉ số khác như mức độ phiền toái do cơn, khoảng thời gian không có cơn dài nhất và chất lượng sống.

2. Hóa dược – theo phác đồ cá nhân hóa của bác sĩ

Hóa dược chỉ là một phần trong phác đồ và không phải người bệnh nào cũng cần. Mỗi người, mỗi cơ thể là một chỉnh thể khác biệt; cùng một bệnh nhưng biểu hiện, mức độ, bệnh kèm theo và hoàn cảnh sống không ai giống ai. Vì vậy, có dùng hóa dược hay không, dùng loại nào, trong bao lâu đều do bác sĩ quyết định trong phác đồ cá nhân hóa, độc bản của từng người bệnh sau khi thăm khám trực tiếp. Người bệnh sử dụng hóa dược theo đúng phác đồ và hướng dẫn của bác sĩ điều trị.

Gia đình nên ứng xử thế nào khi người bệnh lên cơn?

  • Bình tĩnh, đưa người bệnh đến nơi an toàn, nới lỏng quần áo, tránh tụ tập đông người xung quanh.
  • Không la mắng, không cạy miệng, không châm chích, không cúng bái.
  • Nói chuyện nhẹ nhàng, chờ cơn qua; sau cơn không trách móc, không bàn tán trước mặt người bệnh.
  • Đưa đi khám chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị đúng.

Điều trị tại Phòng Khám Tâm Lý Tâm Thần Bs Uân

Tiến sĩ Danh dự, BS Đinh Hữu Uân – bác sĩ chuyên khoa tâm thần tại Hà Nội

Tiến sĩ Danh dự, BS Đinh Hữu Uân trực tiếp thăm khám

  1. Thăm khám kỹ, phối hợp loại trừ động kinh và bệnh thần kinh khi cần.
  2. Tâm lý trị liệu song hành ngay từ đầu cùng các thạc sĩ tâm lý lâm sàng: giải thích, ổn định, xử lý sang chấn.
  3. Hóa dược (nếu cần) theo phác đồ cá nhân hóa, độc bản của bác sĩ.
  4. Tư vấn gia đình, nhà trường để giảm áp lực và hỗ trợ người bệnh hòa nhập.

Giờ khám: 8:00 – 12:00, Thứ Hai – Thứ Bảy
Địa chỉ: S08-09, Tầng 1, Tòa nhà Park 12, Times City, Hà Nội

Gọi đặt lịch · 0913 511 475

Câu hỏi thường gặp

Rối loạn phân ly có phải giả vờ không?

Không. Người bệnh không chủ ý tạo ra triệu chứng. Cơn co giật, liệt, mất tiếng là thật, dù không có tổn thương thần kinh. Quy kết giả vờ khiến bệnh nặng thêm.

Làm sao phân biệt cơn phân ly với động kinh?

Cần bác sĩ thăm khám và làm điện não đồ, đôi khi ghi điện não kèm video. Một số đặc điểm gợi ý cơn phân ly như mắt nhắm chặt, cơn kéo dài, xảy ra khi có người khác, nhưng không thể tự chẩn đoán tại nhà.

Rối loạn phân ly có chữa khỏi được không?

Nhiều người bệnh, nhất là người trẻ, cải thiện tốt khi được giải thích đúng và tâm lý trị liệu. Những trường hợp liên quan sang chấn kéo dài cần thời gian điều trị lâu hơn.

Video: BS Đinh Hữu Uân chia sẻ

Triệu chứng bệnh rối loạn phân ly
Rối nhiễu tâm lý ở vị thành niên
BS Đinh Hữu Uân: Rối nhiễu tâm lý ở vị thành niên
Rối loạn stress – Giờ Sức khỏe VTC1
Giải mã các phương pháp điều trị tâm lý – VTC1
Rối loạn tâm thần – Giờ Sức khỏe VTC1

Xem tất cả video trên kênh YouTube của BS Đinh Hữu Uân →

Tài liệu tham khảo

  1. International Society for the Study of Trauma and Dissociation. Guidelines for treating dissociative identity disorder in adults, third revision. J Trauma Dissociation. 2011;12(2):115–187. doi:10.1080/15299732.2011.537247
  2. Goldstein LH, Robinson EJ, Mellers JDC, et al. Cognitive behavioural therapy for adults with dissociative seizures (CODES): a pragmatic, multicentre, randomised controlled trial. Lancet Psychiatry. 2020;7(6):491–505. doi:10.1016/S2215-0366(20)30128-0
  3. World Health Organization. ICD-11: Dissociative disorders (6B60–6B6Z). icd.who.int

Bài viết mang tính chất cung cấp thông tin, không thay thế cho việc thăm khám của bác sĩ. Việc sử dụng hóa dược hoàn toàn theo phác đồ điều trị cá nhân hóa của bác sĩ.

YouTubeFacebookZaloPhone
Lên đầu trang