[Tham vấn chuyên môn: ThS.BS Đinh Hữu Uân – International Fellow, Hiệp hội Tâm thần Mỹ (APA)]
1. Định nghĩa Y khoa Nền tảng: Bản chất của sự rối loạn điện não Trong y khoa, động kinh cần được hiểu một cách chính xác dựa trên các bằng chứng về thần kinh học, thay vì những khái niệm chung chung trong dân gian.
Theo Bảng Phân loại Quốc tế về Bệnh tật (ICD-10) do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ban hành, động kinh thuộc nhóm bệnh lý hệ thần kinh (mã G40). Đồng thời, trong Sổ tay Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn Tâm thần (DSM-5), các bác sĩ cũng có các tiêu chuẩn rõ ràng để phân biệt động kinh thực thể với các biểu hiện co giật do yếu tố tâm lý (PNES).
Về bản chất, động kinh là một bệnh lý thần kinh mạn tính, được đặc trưng bởi các “Cơn động kinh” (Seizures) có tính chất lặp lại. Cơn động kinh xảy ra khi có một sự phóng điện bất thường và đồng loạt của một nhóm tế bào thần kinh (neuron) trong não bộ.
Dựa trên khu vực xuất hiện sự phóng điện này, y học chia thành hai nhóm chính:
- Cơn động kinh cục bộ (Focal Seizures): Hoạt động điện bất thường chỉ xảy ra ở một khu vực nhỏ hoặc một mạng lưới thần kinh thuộc một bên bán cầu não.
- Cơn động kinh toàn thể (Generalized Seizures): Hoạt động điện lan rộng, ảnh hưởng đến cả hai bên bán cầu não ngay từ đầu, thường đi kèm với việc mất ý thức.
2. Góc nhìn xã hội và những hiểu lầm thường gặp Một trong những rào cản lớn nhất đối với người mắc bệnh động kinh là sự hiểu lầm từ môi trường xung quanh. Xã hội, hoặc đôi khi là những người thân, có thể cho rằng đây là một căn bệnh liên quan đến vấn đề tâm linh, hoặc đánh đồng người bệnh với tình trạng suy giảm trí tuệ. Điều này khiến nhiều người bệnh mang tâm lý e ngại, gia đình giấu giếm và làm mất đi cơ hội tiếp cận y tế sớm.
Tuy nhiên, dưới góc độ y học thần kinh, đây đơn thuần là một tổn thương thực thể tại hệ thần kinh trung ương. Người bệnh không có khiếm khuyết về mặt nhân cách hay tâm lý. Tại thời điểm diễn ra cơn động kinh, cơ thể họ chỉ đang gặp khó khăn trong việc duy trì trạng thái kiểm soát thông thường do sự thay đổi đột ngột của sóng điện não.
Sự hỗ trợ thiết thực nhất từ gia đình không phải là tìm kiếm các phương pháp dân gian, mà là nhận diện đúng bệnh lý để đưa người bệnh đi đo điện não đồ (EEG) và đánh giá thần kinh – tâm thần tại các cơ sở y tế uy tín. Việc xác định đúng dạng sóng điện não là bước cơ bản nhất để giúp người bệnh sớm trở lại cuộc sống bình thường.
3. Cơ chế sinh học: Sự mất cân bằng hóa chất trong não bộ Tại sao một cơ thể đang sinh hoạt bình thường lại có những biểu hiện co giật hoặc mất ý thức ngắn hạn? Y học thần kinh giải thích hiện tượng này thông qua sự điều hòa của hệ thống các chất dẫn truyền thần kinh (Neurotransmitters).
Trong bộ não khỏe mạnh, hoạt động của các tế bào được giữ ở mức ổn định nhờ sự phối hợp của hai nhóm hóa chất:
- Glutamate: Chất mang tín hiệu kích thích, giúp tế bào hoạt động.
- GABA (Gamma-Aminobutyric Acid): Chất mang tín hiệu ức chế, giúp làm dịu và thư giãn tế bào.
Ở người mắc động kinh, có sự mất cân bằng giữa hai nhóm chất này, thường là sự gia tăng Glutamate hoặc thiếu hụt GABA. Kết quả là các tế bào thần kinh trở nên nhạy cảm hơn. Thay vì hoạt động nhịp nhàng, một lượng lớn tế bào lại cùng lúc phát ra các tín hiệu điện mạnh mẽ, tạo ra sự xáo trộn hoạt động điện tại vỏ não.
Khi sự xáo trộn này ảnh hưởng đến vùng não vận động, nó tạo ra các biểu hiện co giật cơ bắp; nếu ảnh hưởng đến các vùng não khác, nó có thể gây ra những thay đổi về cảm giác hoặc ý thức. Trong thời gian này, do tín hiệu thần kinh bị gián đoạn, người bệnh không thể dùng ý chí để tự điều khiển hay dừng cơn co giật lại.
4. Nhận diện lâm sàng: Các biểu hiện đa dạng trong đời sống Động kinh không chỉ biểu hiện dưới dạng co giật toàn thân. Có những dạng động kinh với các dấu hiệu rất nhẹ nhàng, đôi khi dễ bị nhầm lẫn với các trạng thái sinh hoạt bình thường:
- Cơn vắng ý thức (Absence seizures): Thường gặp ở trẻ em. Trẻ có thể đang chơi hoặc học thì đột ngột dừng lại, mắt nhìn vô hồn trong khoảng 10-15 giây, sau đó lại tiếp tục hoạt động như bình thường. Tình trạng này rất dễ bị nhầm với việc trẻ lơ đễnh hay thiếu tập trung.
- Cơn cục bộ phức tạp (Complex focal seizures): Bệnh nhân có biểu hiện giảm nhận thức tạm thời và lặp đi lặp lại một số hành động vô thức (như chép miệng, vân vê vạt áo, đi lại vô định). Người ngoài có thể nghĩ rằng họ đang có những hành động khó hiểu.
- Cơn co cứng – co giật toàn thể (Tonic-clonic seizures): Biểu hiện thường thấy nhất, bao gồm việc mất ý thức, cơ thể gồng cứng sau đó xuất hiện các nhịp co giật cơ.
- Tiền triệu (Aura): Một số người bệnh có thể nhận thấy các dấu hiệu báo trước ngay trước khi cơn động kinh xảy ra, chẳng hạn như ngửi thấy một mùi đặc biệt, có cảm giác lạ ở vùng dạ dày, hoặc thấy chớp sáng.
5. Phác đồ hỗ trợ và ổn định hoạt động điện não Khi người bệnh đang trải qua cơn động kinh, việc dùng vật cứng đưa vào miệng hay sử dụng các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc là không có tác dụng và có thể gây nguy hiểm cho người bệnh (như tổn thương răng miệng hay đường thở).
Biện pháp an toàn và hiệu quả nhất là can thiệp bằng y khoa chuyên môn. Tại Phòng khám chuyên khoa Tâm thần BS Uân, dựa trên kết quả điện não đồ và tình trạng lâm sàng thực tế, các bác sĩ sẽ lên phác đồ sử dụng các nhóm Thuốc chống động kinh (Antiepileptic Drugs – AEDs) phù hợp với từng cá nhân.
Mục tiêu của thuốc là hỗ trợ điều chỉnh các kênh dẫn truyền ion trên màng tế bào thần kinh, đồng thời tăng cường tác dụng của chất làm dịu GABA. Khi các tế bào thần kinh được hỗ trợ ổn định, sự xáo trộn điện não sẽ được kiểm soát. Việc tuân thủ phác đồ điều trị sẽ giúp hạn chế tối đa các cơn động kinh, giúp người bệnh duy trì sức khỏe và các sinh hoạt thường ngày một cách ổn định.
Thông tin liên hệ can thiệp chuyên khoa:
- Địa chỉ: Cơ sở Times City / Phòng Khám Chuyên Khoa Tâm Thần BS Uân – Shop 08, Tầng 1 Tòa nhà Park 12, Times City, Minh Khai, Hai Bà Trưng, Hà Nội.
- Hotline chỉ định lịch: 0913.511.475
- Lưu ý: Đối với người bệnh đã có hồ sơ khám thần kinh, hình ảnh chụp MRI sọ não hoặc kết quả đo điện não đồ (EEG) trước đó, vui lòng mang theo khi đến khám để thuận tiện cho việc đánh giá tình trạng bệnh.
