Điều trị Rối nhiễu tâm lý tuổi học đường như thế nào?

Mô phỏng lộ trình điều trị rối nhiễu tâm lý tuổi học đường: tâm lý trị liệu, gia đình và nhà trường là trụ cột, hóa dược khi cần
Mô phỏng lộ trình điều trị. Bấm vào ảnh để xem rõ hơn.

Cập nhật: 18/11/2026 · Thời gian đọc: khoảng 10 phút

Tóm tắt trong 30 giây
  • Cứ khoảng 7 trẻ 10–19 tuổi thì có 1 trẻ gặp vấn đề sức khỏe tâm thần (WHO); áp lực học tập, thi cử, bắt nạt, mâu thuẫn gia đình là những yếu tố hay gặp.
  • Ở tuổi học đường, trầm cảm thường biểu hiện bằng cáu gắt, thức đêm, nghiện game, học sút – thay vì buồn rõ ràng.
  • Tâm lý trị liệu cùng sự đồng hành của gia đình và nhà trường là trụ cột.
  • Hóa dược chỉ cân nhắc khi cần ở mức độ vừa – nặng, theo dõi sát.

Bạn đọc thân mến,

“Con tôi lớp 9, dạo này đóng cửa phòng suốt, nói gì cũng cáu, đêm thức đến 2–3 giờ sáng chơi điện thoại, điểm số tụt dốc. Bố mẹ mắng thì con càng im lặng.” Đây là câu chuyện chúng tôi nghe rất nhiều vào mùa thi. Không ít phụ huynh chỉ đưa con đi khám khi phát hiện những vết cắt trên tay con, hay khi con nói “con không muốn sống nữa”.

Rối nhiễu tâm lý tuổi học đường là gì?

Là những rối loạn về cảm xúc, hành vi, giấc ngủ, học tập xuất hiện ở trẻ trong độ tuổi đi học – nhất là tuổi vị thành niên (10–19 tuổi). Nhiều rối loạn tâm thần bắt đầu hình thành từ giai đoạn này, gắn với sự phát triển của não bộ và hoàn cảnh sống. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, cứ khoảng 7 trẻ trong độ tuổi 10–19 thì có 1 trẻ gặp vấn đề sức khỏe tâm thần; tự sát là một trong những nguyên nhân tử vong hàng đầu ở người trẻ.

Những yếu tố hay gây rối nhiễu

  • Áp lực học tập, thi cử, kỳ vọng quá lớn của gia đình;
  • Chuyển trường, thay đổi thầy cô, bạn bè;
  • Bị trêu chọc, bắt nạt, bạo lực học đường, kể cả trên mạng;
  • Gia đình xáo trộn: cha mẹ mâu thuẫn, ly hôn, ốm đau;
  • Dùng điện thoại, game quá nhiều; thiếu ngủ kéo dài.

Dấu hiệu cha mẹ cần chú ý

  • Cảm xúc: cáu gắt, dễ nổi nóng vì chuyện rất nhỏ (ở tuổi này trầm cảm thường biểu hiện bằng cáu giận hơn là buồn); khóc nhiều, lo lắng quá mức trước kỳ thi.
  • Hành vi: thu mình, ít nói, đóng cửa phòng; bỏ những sở thích cũ; nghiện game, mạng xã hội; trốn học.
  • Giấc ngủ, ăn uống: thức trắng đêm, ngủ ngày; ăn quá ít hoặc quá nhiều.
  • Học tập: giảm tập trung, trí nhớ kém, học sút rõ rệt.
  • Cơ thể: hay kêu đau đầu, đau bụng, buồn nôn trước giờ đi học, đi thi.
Cần đưa con đi khám ngay khi: con nói về cái chết, viết thư từ biệt, cho đi đồ đạc quý; có vết cắt, vết bầm tự gây ra; bỏ ăn, bỏ ngủ nhiều ngày; có hoang tưởng, ảo giác; dùng rượu, chất kích thích. Nếu có nguy cơ tự sát trước mắt, gọi 115 và không để con ở một mình.

Điều trị như thế nào?

1. Tâm lý trị liệu và gia đình – trụ cột

  • Trò chuyện riêng với con: nhiều em chỉ mở lòng khi được nói chuyện riêng với chuyên gia, không có bố mẹ ngồi bên.
  • Liệu pháp nhận thức – hành vi cho thiếu niên: nhận ra những suy nghĩ tiêu cực (“mình vô dụng”, “thi trượt là hết”), học kỹ năng giải quyết vấn đề, quản lý căng thẳng, kỹ năng ứng phó với bắt nạt.
  • Tư vấn cha mẹ: cách lắng nghe không phán xét, giảm áp lực điểm số, kỷ luật tích cực thay vì la mắng, quản lý thời gian dùng điện thoại.
  • Phối hợp nhà trường khi cần: giảm tải tạm thời, can thiệp khi bị bắt nạt.
Nghiên cứu nói gì?

Phân tích tổng hợp mạng lưới của Zhou và cộng sự (2020, The Lancet Psychiatry) về điều trị trầm cảm ở trẻ em và thiếu niên cho thấy không có hóa dược nào khi dùng đơn thuần hiệu quả hơn tâm lý trị liệu đơn thuần; với trầm cảm vừa – nặng, phối hợp hóa dược với CBT là một lựa chọn hợp lý. Điều này nhấn mạnh vai trò trụ cột của tâm lý trị liệu ở lứa tuổi học đường.

2. Hóa dược – khi cần

Với trầm cảm, lo âu mức độ vừa – nặng không cải thiện với tâm lý trị liệu, bác sĩ có thể cân nhắc hóa dược. Ở trẻ vị thành niên cần theo dõi sát, nhất là trong những tuần đầu, và cha mẹ cần báo ngay cho bác sĩ nếu con có ý nghĩ tự hại hoặc thay đổi hành vi bất thường.

Cha mẹ có thể làm gì mỗi ngày?

  • Dành 15 phút mỗi tối để lắng nghe con, không vừa nghe vừa xem điện thoại.
  • Khen nỗ lực thay vì chỉ khen điểm số.
  • Giữ giờ ngủ ổn định, cất điện thoại ngoài phòng ngủ ban đêm.
  • Cùng con vận động, thể thao.
  • Đừng so sánh con với “con nhà người ta”.

Điều trị tại Phòng Khám Tâm Lý Tâm Thần Bs Uân

Tiến sĩ Danh dự, BS Đinh Hữu Uân – bác sĩ chuyên khoa tâm thần tại Hà Nội

Tiến sĩ Danh dự, BS Đinh Hữu Uân trực tiếp thăm khám

  1. Thăm khám, trò chuyện riêng với trẻ; trắc nghiệm cảm xúc, lo âu, trầm cảm, đánh giá nguy cơ tự hại.
  2. Tâm lý trị liệu song hành ngay từ đầu cùng các thạc sĩ tâm lý lâm sàng, tư vấn cha mẹ.
  3. Hóa dược chỉ khi cần, theo dõi sát.
  4. Phối hợp gia đình, nhà trường, đồng hành suốt năm học.

Giờ khám: 8:00 – 12:00, Thứ Hai – Thứ Bảy
Địa chỉ: S08-09, Tầng 1, Tòa nhà Park 12, Times City, Hà Nội

Gọi đặt lịch · 0913 511 475

Câu hỏi thường gặp

Làm sao biết con bị trầm cảm hay chỉ là tuổi dậy thì?

Thay đổi tâm trạng thoáng qua là bình thường ở tuổi dậy thì. Nhưng nếu con cáu gắt, thu mình, mất hứng thú, mất ngủ, học sút kéo dài trên 2 tuần, hoặc nói về cái chết, cần đưa con đi khám.

Con không chịu đi khám thì phải làm sao?

Hãy nói với con về những điều con đang thấy khó chịu như mất ngủ, mệt mỏi, căng thẳng thi cử, thay vì nói “con bị bệnh”. Có thể để con tự chọn thời gian, và cho con nói chuyện riêng với chuyên gia.

Trẻ vị thành niên có nên dùng hóa dược không?

Tâm lý trị liệu là lựa chọn đầu tiên. Hóa dược chỉ cân nhắc khi trầm cảm, lo âu vừa – nặng, và cần bác sĩ chuyên khoa theo dõi sát.

Con nghiện game có phải bệnh không?

Khi chơi game mất kiểm soát, ưu tiên game hơn mọi hoạt động khác và kéo dài dù đã gây hậu quả rõ rệt, đó có thể là rối loạn chơi game – đã được WHO đưa vào phân loại bệnh quốc tế ICD-11. Nghiện game cũng hay đi kèm trầm cảm, lo âu, ADHD.

Video: BS Đinh Hữu Uân chia sẻ

Rối loạn lo âu, trầm cảm lứa tuổi học đường
Rối loạn lo âu ở trẻ khi mùa thi tới
BS Uân khám rối loạn cảm xúc ở vị thành niên
Rối nhiễu tâm lý ở vị thành niên
BS Đinh Hữu Uân: Rối nhiễu tâm lý ở vị thành niên
Nguy cơ rối loạn tâm thần do game

Xem tất cả video trên kênh YouTube của BS Đinh Hữu Uân →

Tài liệu tham khảo

  1. World Health Organization. Mental health of adolescents – Fact sheet. who.int
  2. Zhou X, Teng T, Zhang Y, et al. Comparative efficacy and acceptability of antidepressants, psychotherapies, and their combination for acute treatment of children and adolescents with depressive disorder: a systematic review and network meta-analysis. Lancet Psychiatry. 2020;7(7):581–601. doi:10.1016/S2215-0366(20)30137-1
  3. National Institute for Health and Care Excellence. Depression in children and young people: identification and management (NG134). 2019. nice.org.uk
  4. ODI, UNICEF Việt Nam. Sức khỏe tâm thần và tâm lý xã hội của trẻ em và thanh niên tại một số tỉnh và thành phố ở Việt Nam. Hà Nội; 2018.

Bài viết mang tính chất cung cấp thông tin, không thay thế cho việc thăm khám và chỉ định của bác sĩ. Không tự ý mua, dùng hoặc ngừng hóa dược.

YouTubeFacebookZaloPhone
Lên đầu trang