
- Rối loạn lo âu là lo lắng quá mức, khó kiểm soát, kéo dài, kèm triệu chứng cơ thể như hồi hộp, khó thở, mất ngủ – khác với lo lắng thông thường.
- Tâm lý trị liệu (CBT) là trụ cột, hiệu quả lâu dài và giúp hạn chế dùng hóa dược.
- Bệnh điều trị được: phần lớn người bệnh kiểm soát tốt triệu chứng và trở lại cuộc sống bình thường.
- Hóa dược (nếu cần) theo phác đồ cá nhân hóa, độc bản của bác sĩ cho từng người bệnh.
Mỗi người bệnh là một chỉnh thể khác biệt. Cùng một bệnh nhưng cơ thể, mức độ, bệnh kèm theo và hoàn cảnh của mỗi người không ai giống ai. Vì vậy mỗi người bệnh có một phác đồ điều trị cá nhân hóa, độc bản, do bác sĩ xây dựng sau khi thăm khám trực tiếp. Việc sử dụng hóa dược (nếu cần) hoàn toàn theo phác đồ của bác sĩ; bài viết không đưa ra lời khuyên về sử dụng hóa dược.
Bạn đọc thân mến,
“Tôi lo lắng về đủ thứ chuyện, biết là vô lý nhưng không dừng lại được. Đêm nằm tim đập thình thịch, sáng dậy mệt rã rời.” Lo lắng là cảm xúc bình thường giúp ta cẩn trọng trước khó khăn. Nhưng khi nỗi lo trở nên quá mức, không có lý do tương xứng và chi phối cuộc sống hằng ngày, đó có thể là rối loạn lo âu – một bệnh lý cần được điều trị.
Rối loạn lo âu là gì?
Rối loạn lo âu là tình trạng sợ hãi, lo lắng quá mức, không tương xứng với hoàn cảnh, người bệnh khó kiểm soát và không giải thích được bằng một bệnh cơ thể hay bệnh tâm thần khác. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, năm 2021 có khoảng 359 triệu người trên thế giới sống chung với rối loạn lo âu – nhóm rối loạn tâm thần phổ biến nhất cùng với trầm cảm.
Rối loạn lo âu gồm nhiều dạng: lo âu lan tỏa (lo về mọi thứ), rối loạn hoảng sợ, ám ảnh sợ khoảng trống (sợ nơi đông người, sợ đi một mình), lo âu xã hội, ám ảnh sợ đặc hiệu. Bài viết này tập trung vào lo âu lan tỏa – dạng hay gặp nhất tại phòng khám.
Dấu hiệu nhận biết rối loạn lo âu
Về tâm lý: lo lắng thường trực về sức khỏe, công việc, con cái, tiền bạc; luôn nghĩ đến điều xấu sắp xảy ra; bồn chồn, khó tập trung, dễ cáu gắt; khó kiểm soát suy nghĩ.
Về cơ thể – phần khiến người bệnh hay đi khám nhiều chuyên khoa:
- Tim mạch: hồi hộp, đánh trống ngực, đau nóng hoặc co thắt vùng ngực, tăng huyết áp.
- Hô hấp: thở nhanh, cảm giác thiếu không khí, khó thở.
- Tiêu hóa: buồn nôn, cảm giác trống rỗng trong dạ dày, đầy bụng, khô miệng, cảm giác “hòn cục trong cổ”.
- Khác: run, căng cơ, vã mồ hôi, chóng mặt, đau đầu, mót tiểu, rét run; khó ngủ.
Khi các triệu chứng kéo dài từ vài tuần đến nhiều tháng, ảnh hưởng đến công việc và sinh hoạt, cần đi khám chuyên khoa tâm thần.
Vì sao bị rối loạn lo âu?
- Yếu tố di truyền: người có cha mẹ, anh chị em ruột mắc rối loạn lo âu có nguy cơ cao hơn; nghiên cứu trên các cặp sinh đôi cũng cho thấy vai trò của gen.
- Sinh học: sự mất cân bằng của các hệ dẫn truyền thần kinh (serotonin, noradrenaline, GABA) và tình trạng tăng tiết adrenaline.
- Tâm lý – xã hội: căng thẳng kéo dài, sang chấn, tính cách cầu toàn, hay lo nghĩ.
Điều trị rối loạn lo âu như thế nào?
Hướng dẫn của Viện Y tế và Chăm sóc Xuất sắc Quốc gia Anh (NICE CG113) khuyến cáo điều trị theo bậc: bắt đầu bằng giáo dục tâm lý và theo dõi; nếu chưa cải thiện thì tự trợ giúp có hướng dẫn; tiếp theo là tâm lý trị liệu chuyên sâu (CBT hoặc thư giãn ứng dụng) ; hóa dược (nếu cần) theo phác đồ của bác sĩ.
1. Tâm lý trị liệu – trụ cột
- Liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT): giúp nhận ra những “bẫy suy nghĩ” (luôn nghĩ đến điều tồi tệ nhất, đánh giá quá cao nguy hiểm), tập đối diện từng bước với điều mình sợ thay vì né tránh.
- Thư giãn ứng dụng: luyện thư giãn cơ, thở chậm và áp dụng ngay khi cảm giác lo âu bắt đầu.
- Chánh niệm: học cách quan sát nỗi lo mà không bị cuốn theo nó.
2. Hóa dược – theo phác đồ cá nhân hóa của bác sĩ
Hóa dược chỉ là một phần trong phác đồ và không phải người bệnh nào cũng cần. Mỗi người, mỗi cơ thể là một chỉnh thể khác biệt; cùng một bệnh nhưng biểu hiện, mức độ, bệnh kèm theo và hoàn cảnh sống không ai giống ai. Vì vậy, có dùng hóa dược hay không, dùng loại nào, trong bao lâu đều do bác sĩ quyết định trong phác đồ cá nhân hóa, độc bản của từng người bệnh sau khi thăm khám trực tiếp. Người bệnh sử dụng hóa dược theo đúng phác đồ và hướng dẫn của bác sĩ điều trị.
3. Lối sống
- Giảm cà phê, trà đặc, nước tăng lực.
- Ngủ đúng giờ, hạn chế điện thoại trước khi ngủ.
- Vận động đều đặn – một trong những cách giảm lo âu tự nhiên hiệu quả.
- Hạn chế đọc tin tức tiêu cực, dành thời gian cho các mối quan hệ tích cực.
Điều trị mất bao lâu?
Một liệu trình CBT thường kéo dài 12–20 buổi. Ngừng sớm là nguyên nhân tái phát thường gặp.
Điều trị tại Phòng Khám Tâm Lý Tâm Thần Bs Uân

Tiến sĩ Danh dự, BS Đinh Hữu Uân trực tiếp thăm khám
- Thăm khám, trắc nghiệm lo âu, loại trừ nguyên nhân cơ thể (tuyến giáp, tim mạch) khi cần.
- Tâm lý trị liệu song hành ngay từ đầu cùng các thạc sĩ tâm lý lâm sàng: CBT, thư giãn, chánh niệm.
- Phác đồ cá nhân hóa, độc bản: hóa dược (nếu cần) do bác sĩ chỉ định theo phác đồ riêng của từng người bệnh.
- Tái khám định kỳ và hướng dẫn phòng tái phát.
Giờ khám: 8:00 – 12:00, Thứ Hai – Thứ Bảy
Địa chỉ: S08-09, Tầng 1, Tòa nhà Park 12, Times City, Hà Nội
Câu hỏi thường gặp
Rối loạn lo âu có chữa khỏi được không?
Có thể điều trị hiệu quả. Phần lớn người bệnh kiểm soát tốt triệu chứng và trở lại cuộc sống bình thường khi được điều trị đúng và đủ thời gian. Kỹ năng học từ tâm lý trị liệu giúp giảm nguy cơ tái phát.
Lo lắng bình thường và rối loạn lo âu khác nhau thế nào?
Lo lắng bình thường có lý do rõ ràng, tương xứng với hoàn cảnh và qua đi khi vấn đề được giải quyết. Rối loạn lo âu là lo quá mức, khó kiểm soát, kéo dài hàng tuần, hàng tháng và kèm triệu chứng cơ thể ảnh hưởng đến cuộc sống.
Rối loạn lo âu có gây mất ngủ không?
Rất thường gặp. Người bệnh khó vào giấc vì suy nghĩ miên man, hay thức giấc giữa đêm. Điều trị lo âu thường cải thiện cả giấc ngủ.
Video: BS Đinh Hữu Uân chia sẻ
Xem tất cả video trên kênh YouTube của BS Đinh Hữu Uân →
Tài liệu tham khảo
- World Health Organization. Mental disorders – Fact sheet. 30/09/2025. who.int
- National Institute for Health and Care Excellence. Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management (CG113). 2011 (cập nhật 2020). nice.org.uk
- Carpenter JK, Andrews LA, Witcraft SM, et al. Cognitive behavioral therapy for anxiety and related disorders: a meta-analysis of randomized placebo-controlled trials. Depress Anxiety. 2018;35(6):502–514. doi:10.1002/da.22728
- Bandelow B, Michaelis S, Wedekind D. Treatment of anxiety disorders. Dialogues Clin Neurosci. 2017;19(2):93–107. doi:10.31887/DCNS.2017.19.2/bbandelow
Bài viết mang tính chất cung cấp thông tin, không thay thế cho việc thăm khám của bác sĩ. Việc sử dụng hóa dược hoàn toàn theo phác đồ điều trị cá nhân hóa của bác sĩ.
