
- Nhiều người chóng mặt, ù tai kéo dài nhưng khám tai mũi họng, thần kinh đều bình thường – thường liên quan lo âu, căng thẳng và “não quá cảnh giác”.
- Phải loại trừ nguyên nhân thực thể trước: bệnh tai trong, đột quỵ, u dây thần kinh.
- Phục hồi chức năng tiền đình và tâm lý trị liệu (CBT) là trụ cột, được chứng minh giúp giảm triệu chứng.
- Hóa dược chống chóng mặt không nên dùng kéo dài vì làm chậm khả năng tự bù trừ của não.
Bạn đọc thân mến,
“Tôi chóng mặt lâng lâng cả ngày, ra chỗ đông người hay đi siêu thị là thấy chao đảo, tai lúc nào cũng ve kêu. Đi khám được bảo rối loạn tiền đình, uống hóa dược mãi không đỡ.” Đây là tình huống rất hay gặp. Nhiều người bệnh hoảng sợ hay lo âu cũng từng được chẩn đoán là rối loạn tiền đình hoặc thiểu năng tuần hoàn não, trong khi gốc rễ của vấn đề lại nằm ở cách não bộ xử lý cảm giác thăng bằng và căng thẳng.
Chóng mặt, ù tai liên quan đến tâm lý như thế nào?
Hệ tiền đình (ở tai trong) cùng với mắt và cảm giác ở bàn chân giúp não giữ thăng bằng. Sau một đợt chóng mặt thật sự (viêm dây thần kinh tiền đình, sỏi tai…), hoặc sau giai đoạn căng thẳng, lo âu kéo dài, não có thể rơi vào trạng thái “quá cảnh giác”: liên tục “soi” cảm giác thăng bằng, coi những dao động nhỏ là nguy hiểm. Kết quả là chóng mặt kéo dài dù tai trong đã hồi phục.
Năm 2017, Hiệp hội Bárány (tổ chức quốc tế về tiền đình học) đã định nghĩa tình trạng này là chóng mặt tư thế – tri giác dai dẳng (PPPD):
- Cảm giác lâng lâng, chao đảo, không vững hầu hết các ngày, kéo dài từ 3 tháng trở lên;
- Nặng hơn khi đứng, đi lại, khi nhìn cảnh chuyển động (siêu thị, màn hình, đường đông xe);
- Thường khởi phát sau một đợt chóng mặt cấp, một cơn hoảng sợ hoặc giai đoạn căng thẳng lớn.
Tương tự, ù tai (tiếng ve kêu, tiếng rít trong tai) trở nên rất khó chịu khi đi kèm lo âu, mất ngủ: càng chú ý, càng lo thì tiếng ù càng “to” trong cảm nhận.
Bác sĩ chẩn đoán như thế nào?
- Loại trừ nguyên nhân thực thể: bệnh tai trong (sỏi tai, Ménière, viêm dây thần kinh tiền đình), bệnh mạch máu não, u dây thần kinh – phối hợp chuyên khoa tai mũi họng, thần kinh khi cần.
- Khai thác đặc điểm chóng mặt: quay cuồng hay lâng lâng, liên tục hay từng cơn, yếu tố làm nặng.
- Đánh giá tâm lý: lo âu, hoảng sợ, trầm cảm, mất ngủ đi kèm.
Điều trị như thế nào?
1. Phục hồi tiền đình và tâm lý trị liệu – trụ cột
- Giải thích cơ chế để người bệnh hiểu: não đang “quá cảnh giác”, không phải bệnh nguy hiểm.
- Bài tập phục hồi chức năng tiền đình: các bài tập mắt – đầu – thăng bằng tăng dần, giúp não “tập quen” và tự bù trừ.
- Liệu pháp nhận thức – hành vi: giảm nỗi sợ ngã, sợ chóng mặt; quay lại dần những nơi từng né tránh (siêu thị, chỗ đông người).
- Với ù tai: CBT giúp giảm mức độ khó chịu, cải thiện giấc ngủ và chất lượng sống.
Nghiên cứu nói gì?
Tổng quan Cochrane (McDonnell và Hillier, 2015) cho thấy phục hồi chức năng tiền đình an toàn và hiệu quả với rối loạn tiền đình ngoại biên một bên. Tổng quan Cochrane về CBT cho ù tai (Fuller và cộng sự, 2020) cho thấy CBT có thể làm giảm ảnh hưởng của ù tai lên chất lượng sống – dù không làm mất hẳn tiếng ù. Với PPPD, đồng thuận quốc tế khuyến nghị phối hợp phục hồi tiền đình, CBT và hóa dược điều hòa serotonin khi cần.
2. Hóa dược – khi cần, liều thấp nhất hiệu quả
Khi chóng mặt kéo dài kèm lo âu, trầm cảm, bác sĩ có thể chỉ định hóa dược điều hòa serotonin liều thấp.
3. Lối sống
- Vận động nhẹ hằng ngày thay vì nằm nghỉ – nằm nhiều làm chóng mặt kéo dài hơn.
- Ngủ đủ; hạn chế cà phê, rượu bia.
- Với ù tai: tránh môi trường im lặng tuyệt đối, có thể dùng âm thanh nền nhẹ khi ngủ.
Điều trị tại Phòng Khám Tâm Lý Tâm Thần Bs Uân

Tiến sĩ Danh dự, BS Đinh Hữu Uân trực tiếp thăm khám
- Thăm khám, phối hợp loại trừ bệnh tai, thần kinh khi cần.
- Tâm lý trị liệu song hành ngay từ đầu: giải thích cơ chế, CBT giảm sợ chóng mặt, hướng dẫn bài tập phục hồi.
- Hóa dược chỉ khi cần, tránh dùng kéo dài hóa dược chống chóng mặt.
- Tái khám định kỳ đến khi người bệnh tự tin đi lại, làm việc.
Giờ khám: 8:00 – 12:00, Thứ Hai – Thứ Bảy
Địa chỉ: S08-09, Tầng 1, Tòa nhà Park 12, Times City, Hà Nội
Câu hỏi thường gặp
Rối loạn tiền đình có liên quan đến tâm lý không?
Có thể. Chóng mặt kéo dài thường được duy trì bởi lo âu và trạng thái não quá cảnh giác với thăng bằng, nhất là sau một đợt chóng mặt cấp hoặc cơn hoảng sợ. Tuy nhiên luôn cần loại trừ bệnh tai trong và bệnh thần kinh trước.
Vì sao uống hóa dược tiền đình mãi không khỏi?
Hóa dược chống chóng mặt chỉ làm dịu triệu chứng tạm thời và nếu dùng kéo dài lại làm chậm khả năng tự bù trừ của não. Phục hồi chức năng tiền đình và điều trị lo âu đi kèm mới giải quyết được gốc rễ.
Ù tai có chữa khỏi được không?
Không phải lúc nào cũng làm mất hẳn tiếng ù, nhưng có thể giảm rõ mức độ khó chịu. CBT và điều trị lo âu, mất ngủ giúp người bệnh sống chung thoải mái, nhiều người gần như không còn để ý đến tiếng ù.
Chóng mặt thế nào là nguy hiểm?
Chóng mặt kèm nói khó, méo miệng, yếu liệt, nhìn đôi hoặc đau đầu dữ dội có thể là đột quỵ – cần đi cấp cứu ngay.
Video: BS Đinh Hữu Uân chia sẻ
Xem tất cả video trên kênh YouTube của BS Đinh Hữu Uân →
Tài liệu tham khảo
- Staab JP, Eckhardt-Henn A, Horii A, et al. Diagnostic criteria for persistent postural-perceptual dizziness (PPPD): consensus document of the Bárány Society. J Vestib Res. 2017;27(4):191–208. doi:10.3233/VES-170622
- McDonnell MN, Hillier SL. Vestibular rehabilitation for unilateral peripheral vestibular dysfunction. Cochrane Database Syst Rev. 2015;(1):CD005397. doi:10.1002/14651858.CD005397.pub4
- Fuller T, Cima R, Langguth B, et al. Cognitive behavioural therapy for tinnitus. Cochrane Database Syst Rev. 2020;(1):CD012614. doi:10.1002/14651858.CD012614.pub2
Bài viết mang tính chất cung cấp thông tin, không thay thế cho việc thăm khám và chỉ định của bác sĩ. Không tự ý mua, dùng hoặc ngừng hóa dược.
