Mối Liên Hệ Giữa Insulin Và Sức Khỏe Tinh Thần: Lắng Nghe Cơ Thể Để Cảm Thấy Tốt Hơn

Bạn đọc thân mến, tôi là ThS.BS Đinh Hữu Uân.

Có bao giờ bạn cảm thấy mệt mỏi kéo dài, tâm trạng dễ buồn bực, hay đột nhiên cảm thấy khó tập trung vào công việc mà không rõ nguyên nhân? Đôi khi, chúng ta thường có xu hướng tự trách bản thân, cho rằng mình đang thiếu ý chí hoặc có những thói quen sinh hoạt chưa tốt. Tuy nhiên, dưới góc nhìn y khoa, những cảm giác này có thể bắt nguồn từ một quá trình sinh lý rất tự nhiên bên trong cơ thể.
Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau ngồi lại, chậm rãi tìm hiểu về một “người bạn” mang tên Insulin. Có thể bạn đã nghe qua tên gọi này và nghĩ ngay đến bệnh tiểu đường, nhưng thực chất, hormone này còn đóng một vai trò thầm lặng và quan trọng đối với sức khỏe tinh thần của chúng ta. Hiểu về sự vận hành của cơ thể cũng là một cách để chúng ta yêu thương và chăm sóc bản thân mình tốt hơn.

Để hiểu được mối liên hệ, trước tiên chúng ta cần biết Insulin thực sự làm công việc gì. Insulin là một loại hormone được tuyến tụy tiết ra, hoạt động giống như một chiếc “chìa khóa”.

• Quá trình tạo năng lượng: Mỗi khi chúng ta ăn uống, lượng đường (glucose) trong máu sẽ tăng lên. Lúc này, tuyến tụy sẽ tiết ra insulin để mở cửa các tế bào, giúp đưa đường từ máu vào bên trong tế bào để chuyển hóa thành năng lượng. Nhờ đó, cơ thể và não bộ của chúng ta có đủ sức mạnh để hoạt động bền bỉ suốt cả ngày
• Hiện tượng kháng insulin: Tuy nhiên, trong một số trường hợp, các ổ khóa trên tế bào trở nên “nhờn” và không còn phản ứng nhạy bén với chiếc chìa khóa insulin nữa. Y học gọi đây là tình trạng “kháng insulin”.
• Hệ quả đối với cơ thể: Khi tế bào không nhận được tín hiệu, tuyến tụy sẽ cố gắng làm việc chăm chỉ hơn, tiết ra nhiều insulin hơn để bù đắp. Quá trình này diễn ra âm thầm trong thời gian dài có thể dẫn đến cảm giác mệt mỏi, thay đổi cân nặng, cơ thể dễ bị viêm nhẹ và xuất hiện tình trạng “sương mù não” (cảm giác lờ đờ, khó suy nghĩ rành mạch). Tất cả những điều này đều có ảnh hưởng nhất định đến sức khỏe tổng thể và trạng thái tinh thần của bạn.

Các nghiên cứu khoa học gần đây đã nhận thấy rằng, sự mất cân bằng về insulin không chỉ dừng lại ở vấn đề chuyển hóa năng lượng, mà còn có sự liên hệ mật thiết với sức khỏe tinh thần. Hệ thần kinh và các hormone căng thẳng (stress hormone) đóng vai trò như những nhịp cầu nối giữa hai yếu tố này.

• Vòng lặp của căng thẳng (Stress): Khi bạn đối mặt với những căng thẳng kéo dài trong cuộc sống, cơ thể sẽ tiết ra hormone cortisol. Sự gia tăng cortisol thường xuyên sẽ làm tình trạng kháng insulin trở nên rõ rệt hơn, đôi khi làm thay đổi cảm giác thèm ăn và khiến bạn dễ cạn kiệt năng lượng.
• Thiếu hụt năng lượng tại não bộ: Não bộ của chúng ta là cơ quan tiêu thụ rất nhiều năng lượng. Khi các tế bào não kháng lại insulin, chúng sẽ không nhận đủ lượng đường cần thiết để hoạt động. Việc giao tiếp giữa các tế bào thần kinh kém đi sẽ khiến việc điều chỉnh cảm xúc và duy trì sự tập trung trở nên khó khăn hơn.
• Sự suy giảm nhịp độ tâm lý: Quá trình trao đổi chất kém hiệu quả này nếu không được chú ý chăm sóc, theo thời gian có thể góp phần làm gia tăng cảm giác lo âu, buồn bã hay suy giảm nhận thức nhẹ. Đây đơn thuần là những tín hiệu nhắc nhở rằng cơ thể và tâm trí bạn đang cần được nghỉ ngơi và hỗ trợ.

Dưới góc nhìn sinh lý học thần kinh, insulin có khả năng tương tác trực tiếp với các chất dẫn truyền thần kinh quan trọng trong não như Serotonin (giúp mang lại cảm giác bình yên, hạnh phúc) và Dopamine (tạo ra động lực và niềm vui). Khi tín hiệu insulin bị gián đoạn, sự điều hòa các hóa chất này cũng có những thay đổi nhẹ, khiến việc quản lý cảm xúc trở nên nhạy cảm hơn.

Các thống kê y khoa mới nhất vào năm 2025 đã cho thấy một góc nhìn rất đáng quan tâm về sự liên hệ này. Tình trạng kháng insulin có mặt ở cả những người mắc tiểu đường và những người có chỉ số đường huyết bình thường, cụ thể:

• Ở nhóm có đường huyết bình thường (Nondiabetic): Tỷ lệ những người trải qua cảm giác trầm buồn, trầm cảm thường ở mức 60%, và tỷ lệ lo âu là khoảng 55%.
• Ở nhóm đã tiến triển thành bệnh tiểu đường (Diabetic): Những con số này có phần cao hơn một chút, với tỷ lệ trầm cảm là 75% và lo âu là 65%.

Thêm vào đó, một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature Mental Health (2025) cũng chỉ ra rằng, những người trẻ tuổi gặp tình trạng kháng insulin thường có xu hướng dễ gặp các rối loạn về cảm xúc hơn. Các nhà nghiên cứu nhận thấy, độ nhạy insulin kém đi sẽ kéo theo những thay đổi trong chuyển hóa tại não bộ, đặc biệt là ở những vùng não chịu trách nhiệm kiểm soát cảm xúc và phản ứng với căng thẳng.

• Bạn thấy đấy, sức khỏe thể chất và sức khỏe tinh thần luôn là một thể thống nhất, nâng đỡ và ảnh hưởng qua lại lẫn nhau. Nếu bạn đang trải qua những ngày tháng mệt mỏi, ủ rũ hoặc hay lo âu, xin đừng vội tự trách cứ bản thân mình. Đôi khi, đó chỉ là tiếng nói của cơ thể đang báo hiệu rằng hệ thống chuyển hóa năng lượng bên trong, đặc biệt là insulin, đang cần được quan tâm và cân bằng lại.
• Hãy bắt đầu chăm sóc bản thân từ những điều giản dị nhất: duy trì một chế độ ăn uống lành mạnh, hạn chế đường tinh luyện, vận động nhẹ nhàng mỗi ngày và cho phép mình được nghỉ ngơi khi căng thẳng. Việc thấu hiểu cơ thể chính là bước đầu tiên trên hành trình chữa lành. Nếu những cảm giác khó khăn này vẫn kéo dài và làm ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của bạn, hãy mở lòng và tìm kiếm sự đồng hành từ các chuyên gia y tế nhé.
• Các bác sĩ chuyên khoa tâm thần sẽ khám, tìm ra nguyên nhân và cho bạn phác đồ điều trị phù hợp. Đặt lịch tại Phòng khám chuyên khoa Tâm Thần BS Uân.

ThS.BS Đinh Hữu Uân nói về Lo âu!