Tỷ Lệ Rối Loạn Ăn Uống Bệnh Lý Ở Nữ Giới Đang Gấp Đôi Nam Giới

Bạn đọc thân mến, tôi là ThS.BS Đinh Hữu Uân.

Đối với nhiều người, những bữa ăn là niềm vui, là thời gian để gắn kết và nuôi dưỡng cơ thể. Nhưng đối với một số người khác, thức ăn và cân nặng lại trở thành một cuộc đấu tranh thầm lặng và đầy áp lực mỗi ngày.
Rối loạn ăn uống bệnh lý (Eating Disorders) là một tình trạng sức khỏe đáng lưu tâm, thường xuất hiện song hành cùng với các vấn đề sức khỏe tinh thần khác. Việc nhận diện đúng, hiểu rõ nguyên nhân và có một chẩn đoán chính xác là bước đầu tiên và quan trọng nhất để chúng ta có thể tìm ra hướng chăm sóc, giúp người bệnh tìm lại sự cân bằng trong cuộc sống.

Rối loạn ăn uống bệnh lý thực chất là gì?

Khá nhiều người trong chúng ta vẫn mang một quan niệm chưa đầy đủ rằng: rối loạn ăn uống chỉ là một “lựa chọn lối sống”, là mong muốn làm đẹp thái quá, hay đó là dấu hiệu của sự thiếu ý chí và tính cách yếu đuối.

Thực tế y khoa không phải như vậy. Rối loạn ăn uống bệnh lý – bao gồm các tình trạng phổ biến như chứng chán ăn tâm thần (anorexia) hay chứng ăn ói (bulimia) – là những tình trạng rối loạn sức khỏe tinh thần có nguồn gốc từ những thay đổi và rối loạn chức năng trong não bộ.

Nếu không được quan tâm và điều trị kịp thời, những tình trạng này có thể mang lại những tác động không mong muốn và sâu sắc lên sức khỏe thể chất, đồng thời làm suy giảm sức khỏe của não bộ. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, rối loạn ăn uống có sự liên hệ mật thiết với việc gia tăng các rủi ro về sức khỏe lâu dài, đôi khi khiến người bệnh cảm thấy bế tắc và xuất hiện những suy nghĩ tiêu cực về bản thân. Chính vì những ảnh hưởng sâu rộng này, việc tìm kiếm sự hỗ trợ y tế là vô cùng cần thiết để bạn hoặc người thân có thể bước vào một hành trình hồi phục và sống khỏe mạnh hơn.

Những ai có thể gặp phải hội chứng này?

Chỉ tính riêng tại Mỹ, thống kê cho thấy có ít nhất 30 triệu người đang phải đối mặt với các dạng rối loạn ăn uống khác nhau. Tình trạng này có xu hướng xuất hiện phổ biến hơn ở phụ nữ, và những dấu hiệu đầu tiên thường bắt đầu nhen nhóm trong giai đoạn thanh thiếu niên hoặc những năm đầu của tuổi trưởng thành.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là nam giới miễn nhiễm với tình trạng này. Thực tế, các số liệu ước tính chỉ ra rằng: cứ 3 người mắc chứng rối loạn ăn uống thì có 1 người là nam giới. Thế nhưng, do những định kiến và áp lực xã hội, nam giới thường có xu hướng giấu kín và ít chủ động tìm kiếm sự điều trị hơn.

Bên cạnh đó, các vận động viên thể thao cũng là một nhóm đặc biệt cần được lưu tâm. Những người tham gia vào các bộ môn thể thao đòi hỏi tiêu chuẩn khắt khe về hình thể, hạng cân hoặc ngoại hình thường phải chịu áp lực rất lớn, khiến họ dễ rơi vào vòng xoáy của sự rối loạn trong thói quen ăn uống.

Các tình trạng sức khỏe tâm lý thường đi kèm

Rối loạn ăn uống bệnh lý hiếm khi xuất hiện một mình. Thông thường, người bệnh sẽ phải gánh vác thêm những áp lực từ các vấn đề sức khỏe tinh thần khác.

Một nghiên cứu quy mô lớn được thực hiện trên hơn 2.400 người mắc chứng rối loạn ăn uống đã đưa ra một con số đáng chú ý: 97% trong số họ có ít nhất một vấn đề tâm lý đi kèm. Những tình trạng sức khỏe tinh thần thường được ghi nhận song hành với rối loạn ăn uống bệnh lý bao gồm:

• Rối loạn lo âu (Anxiety disorders): Sự lo lắng thái quá về mọi khía cạnh trong cuộc sống, đặc biệt là về vóc dáng và lượng calo nạp vào.
• Trầm cảm (Depression): Cảm giác buồn bã, trống rỗng và mất đi niềm vui kéo dài.
• Rối loạn lưỡng cực (Bipolar disorder): Sự thay đổi tâm trạng thất thường giữa hưng cảm và trầm cảm.
• Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD): Có những suy nghĩ ám ảnh về thức ăn và những hành vi mang tính ép buộc (như phải nhai bao nhiêu lần, phải tập thể dục ngay lập tức sau khi ăn).
• Rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD): Những tổn thương tâm lý trong quá khứ chưa được giải quyết trọn vẹn.
• Lạm dụng chất (Substance use disorders): Xu hướng tìm đến rượu, bia hoặc các chất kích thích để xoa dịu nỗi đau tinh thần.
• Những suy nghĩ tiêu cực hoặc ý định làm hại bản thân: Do sự dồn nén của những áp lực và cảm giác bế tắc kéo dài.

Những ảnh hưởng lâu dài nếu không được chăm sóc kịp thời

Cơ thể con người là một cỗ máy kỳ diệu cần được cung cấp năng lượng đều đặn. Khi sự nạp năng lượng này bị gián đoạn hoặc trở nên cực đoan, toàn bộ hệ thống sẽ bị ảnh hưởng. Nếu tình trạng rối loạn ăn uống bệnh lý không được can thiệp, nó có thể dẫn đến một loạt các vấn đề sức khỏe đáng lưu ý:

• Vấn đề về hệ tiêu hóa: Việc nhịn ăn kéo dài hoặc nôn mửa thường xuyên làm đảo lộn môi trường tự nhiên của dạ dày và ruột, dẫn đến viêm loét, trào ngược hoặc khó tiêu mạn tính.
• Ảnh hưởng đến tim mạch: Khi cơ thể thiếu hụt các chất dinh dưỡng và khoáng chất thiết yếu, cơ tim có thể yếu đi, nhịp tim trở nên rối loạn và huyết áp giảm sút.
• Những thay đổi bất thường ở não bộ: Não bộ tiêu thụ một lượng lớn năng lượng từ thức ăn. Sự thiếu hụt dinh dưỡng lâu ngày có thể làm suy giảm chức năng nhận thức, thay đổi cấu trúc của một số vùng não.
• Tình trạng tâm lý kéo dài: Càng chìm sâu vào rối loạn ăn uống, các vấn đề lo âu và trầm cảm càng trở nên khó tháo gỡ.
• Rạn nứt trong các mối quan hệ: Sự né tránh các bữa ăn chung, sự thu mình và nhạy cảm có thể vô tình tạo ra khoảng cách giữa người bệnh với gia đình và bạn bè.
• Các vấn đề y khoa nghiêm trọng khác: Suy giảm mật độ xương, mất cân bằng nội tiết tố, suy yếu hệ miễn dịch.
• Ảnh hưởng đến tuổi thọ và sự an toàn của bản thân: Sự bào mòn cả về thể chất lẫn tinh thần trong thời gian dài có thể làm giảm chất lượng sống, rút ngắn tuổi thọ và dẫn đến những hành vi tự gây tổn thương đáng tiếc.

Nguyên nhân sâu xa dẫn đến rối loạn ăn uống bệnh lý

Không có một nguyên nhân đơn lẻ nào gây ra chứng rối loạn ăn uống bệnh lý. Đó là một bức tranh phức tạp, được tạo nên từ sự đan xen của nhiều yếu tố khác nhau:

• Yếu tố gia đình và di truyền: Các nghiên cứu chỉ ra rằng, những người có thành viên trong gia đình từng mắc chứng rối loạn ăn uống bệnh lý hoặc các bệnh lý tâm thần khác sẽ có sự nhạy cảm cao hơn với tình trạng này.
• Tiền sử sang chấn (Trauma): Những tổn thương tâm lý trong quá khứ, những trải nghiệm khó khăn đôi khi khiến một người tìm đến việc kiểm soát thức ăn như một cách để tìm lại cảm giác an toàn và kiểm soát cuộc sống.
• Mô thức tư duy kém lành mạnh: Lòng tự trọng thấp, luôn cảm thấy bản thân không đủ tốt, hoặc tính cách theo đuổi chủ nghĩa hoàn hảo (perfectionism) có thể thôi thúc người bệnh áp đặt những tiêu chuẩn vô lý lên cơ thể mình.
• Sự biến đổi của não bộ do ăn kiêng: Một cơ chế y khoa quan trọng cần hiểu là: việc ăn kiêng khắc nghiệt hoặc bỏ đói cơ thể thực sự làm thay đổi hoạt động của não bộ. Cơ thể rơi vào trạng thái “sinh tồn”, làm biến đổi các con đường dẫn truyền thần kinh. Điều này khiến não bộ trở nên quen thuộc với việc nhịn ăn, vô tình biến những thói quen ăn uống kém lành mạnh trở thành một vòng lặp rất khó tự mình thoát ra.

Hiểu về rối loạn ăn uống bệnh lý không phải để lo lắng, mà là để có cái nhìn bao dung hơn với chính mình và những người xung quanh. Dinh dưỡng là để nuôi sống cơ thể, không phải là một thước đo giá trị bản thân.

BS Uân nói về Rối Loạn Thần Kinh Thực Vật