Bạn đọc thân mến,
Có những người luôn cảm thấy bất an dù cuộc sống không có biến cố đặc biệt. Họ thường xuyên lo lắng, mất ngủ, hồi hộp, sợ hãi những điều chưa xảy ra. Đôi khi, chỉ một việc nhỏ cũng khiến họ suy nghĩ hàng giờ hoặc rơi vào trạng thái căng thẳng.
Trong những tình huống ấy, người thân thường khuyên: “Đừng nghĩ nhiều nữa”, “Có gì đâu mà phải lo”, “Mạnh mẽ lên là được”. Nhưng những lời khuyên tưởng như hợp lý này đôi khi lại khiến người bệnh cảm thấy không được thấu hiểu.
Vậy gia đình nên ứng xử thế nào để thực sự giúp đỡ người mắc rối loạn lo âu?

1. Trước hết, hãy hiểu rằng người bệnh không cố tình lo lắng, đây không phải bệnh giả vờ
Một trong những sai lầm phổ biến là cho rằng người mắc rối loạn lo âu quá nhạy cảm, yếu đuối hoặc thiếu bản lĩnh, hoặc giả vờ bị bệnh.
Thực tế, người bệnh thường không muốn mình phải lo lắng nhiều như vậy. Họ có thể nhận ra nỗi sợ của bản thân không hoàn toàn hợp lý nhưng vẫn khó kiểm soát suy nghĩ và phản ứng cơ thể.
Theo Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH), gia đình có thể hỗ trợ người mắc rối loạn lo âu bằng cách tìm hiểu về bệnh, giao tiếp cởi mở, kiên nhẫn và khuyến khích tìm kiếm sự giúp đỡ chuyên môn.
Hiểu đúng về bệnh là bước đầu tiên để tránh những phản ứng vô tình làm người bệnh tổn thương.
2. Năm cách gia đình nên ứng xử
Thứ nhất, lắng nghe thay vì phán xét.
Hãy để người bệnh chia sẻ điều khiến họ lo lắng mà không vội ngắt lời hay bác bỏ cảm xúc. Đôi khi, một câu nói như “Tôi hiểu chuyện này đang khiến bạn rất căng thẳng, tôi có thể giúp gì cho bạn?” có giá trị hơn nhiều lời khuyên.
Thứ hai, giữ thái độ bình tĩnh và kiên nhẫn.
Khi người bệnh hồi hộp, hoảng sợ hoặc mất kiểm soát cảm xúc, gia đình nên nói chuyện nhẹ nhàng, tránh tranh cãi hoặc thúc ép họ phải bình tĩnh ngay lập tức.
Thứ ba, động viên nhưng không tạo áp lực.
Khuyến khích người bệnh duy trì những hoạt động phù hợp, từng bước quay lại công việc và sinh hoạt thường ngày. Không nên ép họ đối diện ngay với những tình huống đang gây sợ hãi khi chưa có sự chuẩn bị phù hợp.
Thứ tư, hỗ trợ tìm kiếm điều trị chuyên môn.
Gia đình có thể cùng người bệnh tìm hiểu thông tin, đặt lịch và đi cùng trong buổi thăm khám nếu họ mong muốn. Sự đồng hành này giúp người bệnh bớt cảm giác đơn độc và dễ tiếp cận điều trị hơn.
Thứ năm, ghi nhận những tiến bộ nhỏ.
Đừng chỉ chú ý đến những lần người bệnh lo lắng hoặc tái phát. Hãy ghi nhận khi họ ngủ tốt hơn, chủ động giao tiếp, quay lại công việc hoặc dần vượt qua một tình huống từng khiến họ sợ hãi.
3. Những điều gia đình nên tránh
Không phải cứ quan tâm nhiều là đã hỗ trợ đúng cách.
Gia đình nên tránh:
- Chê bai, trách móc hoặc so sánh người bệnh với người khác.
- Liên tục nói “đừng nghĩ nữa”, “có gì đâu mà sợ”.
- Ép người bệnh tham gia các hoạt động khiến họ quá căng thẳng.
- Làm thay mọi việc hoặc luôn giúp họ né tránh những tình huống gây lo âu.
- Tự ý cho người bệnh dùng thuốc ngủ, thuốc an thần hoặc thay đổi thuốc đang điều trị.
Đặc biệt, việc liên tục bảo đảm rằng “chắc chắn không có chuyện gì xấu xảy ra” có thể giúp người bệnh dễ chịu trong chốc lát, nhưng không giải quyết được nỗi lo nền tảng. Gia đình nên phối hợp với chuyên gia để biết cách hỗ trợ mà không vô tình duy trì hành vi né tránh.
Hướng dẫn của Viện Y tế và Chăm sóc sức khỏe Quốc gia Anh (NICE) cũng nhấn mạnh việc cung cấp thông tin, hỗ trợ gia đình và thống nhất cách phối hợp chăm sóc người mắc rối loạn lo âu.
4. Gia đình cũng cần được hỗ trợ
Sống cùng người mắc rối loạn lo âu đôi khi rất mệt mỏi. Người thân có thể cảm thấy bất lực, căng thẳng hoặc không biết phải ứng xử thế nào khi tình trạng của người bệnh kéo dài.
Vì vậy, gia đình cũng cần tìm hiểu về bệnh, chia sẻ trách nhiệm chăm sóc và duy trì sức khỏe tinh thần của chính mình. Không nên đặt toàn bộ trách nhiệm phục hồi lên vai một người thân duy nhất.
5. Khi nào gia đình nên đưa người bệnh đi thăm khám?
Nếu lo lắng kéo dài, khó kiểm soát, gây mất ngủ, ảnh hưởng đến công việc, học tập hoặc các mối quan hệ, người bệnh nên được đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa tâm thần.
Tại Phòng khám chuyên khoa Tâm thần BS Uân, gia đình có thể liên hệ để được hướng dẫn thăm khám, đánh giá tình trạng lo âu và tư vấn hướng điều trị phù hợp với từng người bệnh.
Nếu người bệnh có biểu hiện đe dọa tự làm hại bản thân, có ý định tự sát hoặc không bảo đảm an toàn, gia đình cần tìm kiếm hỗ trợ cấp cứu ngay.
Điều người mắc rối loạn lo âu cần không phải là những lời trách móc hay sự thương hại, mà là một môi trường đủ thấu hiểu, sự hỗ trợ đúng cách và cơ hội được điều trị chuyên môn.
Đôi khi, sự thay đổi đầu tiên trong hành trình phục hồi của người bệnh bắt đầu từ cách gia đình lắng nghe và đồng hành.
Tiến sĩ Danh dự, BS Đinh Hữu Uân:
Chuyên gia hàng đầu trong điều trị các rối loạn tâm lý tâm thần tại Việt Nam.
- Thành viên hiệp hội tâm thần Mỹ APA
- Tiến sĩ Danh dự Tâm thần học Hoa Kỳ
- Viện Trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần Phương Đông
- Giám đốc phòng khám chuyên khoa Tâm thần BS Uân
- Trưởng bộ môn Tâm thần – Khoa Y ĐH KD&CN HN
- Đồng tác giả giáo trình Tâm thần học – Khoa Y ĐH KD&CN HN
- Bác sĩ với hơn 25 năm kinh nghiệm điều trị rối loạn Tâm thần và hàng chục nghìn ca bệnh đã điều trị thành công.
Liên hệ tới Phòng khám Tâm thần Bác sĩ Uân
Đơn vị chuyên sâu trong lĩnh vực chẩn đoán và điều trị các bệnh lý tâm thần và rối loạn tâm lý. Phác đồ điều trị cá nhân hóa, bảo mật thông tin tuyệt đối, hướng tới sự phục hồi bền vững cho người bệnh.



