
- Tâm lý trị liệu là phương pháp điều trị có cấu trúc, được chứng minh bằng thử nghiệm lâm sàng – không phải “nói chuyện cho khuây khỏa”.
- Với trầm cảm, lo âu, tâm lý trị liệu hiệu quả tương đương hóa dược khi dùng riêng lẻ và giúp phòng tái phát lâu dài.
- Một liệu trình thường 8–20 buổi, mỗi buổi 45–60 phút, có bài tập thực hành giữa các buổi.
- Kết hợp với bác sĩ chuyên khoa giúp nhiều người bệnh dùng ít hóa dược hơn, giảm liều an toàn hơn.
Bạn đọc thân mến,
“Tôi có nên gặp chuyên gia tâm lý không, hay chỉ cần uống hóa dược là đủ? Mà gặp rồi thì nói chuyện gì, có ích gì?” Nhiều người còn e ngại tâm lý trị liệu vì chưa hiểu nó là gì. Trong y học, tâm lý trị liệu thường được phối hợp với dược lý trị liệu để điều trị các rối loạn tâm lý – tâm thần; đồng thời nó còn đảm nhận những việc mà không phương pháp nào khác thay thế được: giúp con người vượt qua khủng hoảng, những rắc rối trong các mối quan hệ, và những tổn thương do nghịch cảnh để lại.
Tâm lý trị liệu là gì?
Tâm lý trị liệu (psychotherapy) là quá trình làm việc có cấu trúc giữa người bệnh và nhà trị liệu được đào tạo, dựa trên kiến thức tâm lý học lâm sàng và khoa học thần kinh, nhằm thay đổi những suy nghĩ, cảm xúc và hành vi gây đau khổ. Khác với một cuộc trò chuyện thông thường, tâm lý trị liệu có mục tiêu rõ ràng, kỹ thuật cụ thể và được đánh giá tiến triển.
Ai nên tìm đến tâm lý trị liệu?
- Người mắc trầm cảm, rối loạn lo âu, hoảng sợ, stress sau sang chấn, ám ảnh cưỡng chế, mất ngủ kinh niên.
- Người có triệu chứng cơ thể liên quan căng thẳng: rối loạn thần kinh thực vật, đau tâm căn.
- Trẻ em, thiếu niên gặp rối nhiễu tâm lý tuổi học đường, tăng động giảm chú ý.
- Người đang trải qua khủng hoảng: ly hôn, mất người thân, mất việc, mâu thuẫn gia đình.
- Người đang dùng hóa dược muốn giảm liều an toàn và phòng tái phát.
Các phương pháp tâm lý trị liệu thường dùng
- Liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT): nhận diện và thay đổi những suy nghĩ tiêu cực tự động, tập hành vi mới. Là phương pháp có nhiều bằng chứng nhất cho trầm cảm, lo âu, mất ngủ, OCD.
- Kích hoạt hành vi: từng bước quay lại những hoạt động mang lại ý nghĩa – rất hiệu quả trong trầm cảm.
- Trị liệu liên cá nhân: tập trung vào các mối quan hệ, vai trò và mất mát trong cuộc sống.
- Trị liệu nhận thức dựa trên chánh niệm (MBCT): giúp phòng tái phát trầm cảm.
- Trị liệu gia đình, trị liệu cặp đôi: khi vấn đề liên quan đến cả gia đình.
- Thư giãn, luyện thở, phản hồi sinh học: điều hòa phản ứng căng thẳng của cơ thể.
Một buổi tâm lý trị liệu diễn ra như thế nào?
- Buổi đầu: nhà trị liệu lắng nghe câu chuyện của bạn, có thể làm trắc nghiệm tâm lý; giải thích về bảo mật thông tin.
- Thống nhất mục tiêu: cụ thể, đo lường được (ví dụ: ngủ được 6 tiếng, đi siêu thị một mình, giảm số cơn hoảng sợ).
- Các buổi tiếp theo (thường mỗi tuần một buổi, 45–60 phút): học và luyện kỹ năng, xem lại bài tập về nhà, điều chỉnh kế hoạch.
- Kết thúc và duy trì: thưa dần buổi gặp, có buổi “nhắc lại” khi cần.
Mọi thông tin bạn chia sẻ được giữ bí mật, trừ trường hợp có nguy cơ nghiêm trọng đến tính mạng của bạn hoặc người khác.
Tâm lý trị liệu hiệu quả đến đâu?
Nghiên cứu nói gì?
Phân tích tổng hợp của Cuijpers và cộng sự (2021, Annals of Family Medicine) gộp 58 thử nghiệm với 9.301 người bệnh trầm cảm cho thấy tâm lý trị liệu và hóa dược chống trầm cảm hiệu quả tương đương khi dùng riêng lẻ. Một phân tích khác của cùng nhóm tác giả (2020, World Psychiatry, 101 nghiên cứu, 11.910 người bệnh) cho thấy kết hợp tâm lý trị liệu với hóa dược hiệu quả hơn từng phương pháp đơn lẻ.
Nghiên cứu nói gì?
Thử nghiệm PREVENT (Kuyken và cộng sự, 2015, The Lancet) trên 424 người bệnh trầm cảm tái diễn cho thấy trị liệu nhận thức dựa trên chánh niệm kèm hỗ trợ giảm dần hóa dược có tỷ lệ tái phát sau 2 năm tương đương tiếp tục hóa dược duy trì (44% so với 47%).
Điều người bệnh thường cảm nhận rõ nhất là sự thoải mái: được lắng nghe không phán xét, hiểu vì sao mình như vậy, và có công cụ cụ thể để tự xử lý những lúc khó khăn.
Tâm lý trị liệu tại Phòng Khám Tâm Lý Tâm Thần Bs Uân

Tiến sĩ Danh dự, BS Đinh Hữu Uân trực tiếp thăm khám
- Bác sĩ chuyên khoa thăm khám trước, đánh giá chẩn đoán và loại trừ nguyên nhân cơ thể khi cần.
- Thạc sĩ tâm lý lâm sàng thực hiện trắc nghiệm và trị liệu: CBT, chánh niệm, trị liệu gia đình, tâm lý trẻ em.
- Phối hợp hóa dược chỉ khi cần, liều thấp nhất hiệu quả, giảm dần khi ổn định.
- Bảo mật thông tin, theo dõi tiến triển định kỳ.
Giờ khám: 8:00 – 12:00, Thứ Hai – Thứ Bảy
Địa chỉ: S08-09, Tầng 1, Tòa nhà Park 12, Times City, Hà Nội
Câu hỏi thường gặp
Tâm lý trị liệu bao lâu thì có hiệu quả?
Nhiều người cảm thấy nhẹ nhõm hơn sau vài buổi đầu. Một liệu trình đầy đủ thường 8–20 buổi tùy vấn đề. Việc thực hành bài tập giữa các buổi giúp hiệu quả đến nhanh hơn.
Tâm lý trị liệu có thay thế được hóa dược không?
Với trầm cảm, lo âu mức độ nhẹ, tâm lý trị liệu có thể là lựa chọn đầu tiên và đủ hiệu quả. Với mức độ vừa – nặng, phối hợp với hóa dược thường tốt hơn; tâm lý trị liệu giúp nhiều người dùng ít hóa dược hơn và giảm liều an toàn hơn.
Thông tin chia sẻ có được bảo mật không?
Có. Thông tin trong buổi trị liệu được giữ bí mật, trừ khi có nguy cơ nghiêm trọng đến tính mạng của bạn hoặc người khác.
Trẻ em có tham gia tâm lý trị liệu được không?
Được. Trị liệu cho trẻ thường kết hợp làm việc riêng với trẻ và tư vấn cho cha mẹ, có thể phối hợp với nhà trường.
Video: BS Đinh Hữu Uân chia sẻ
Xem tất cả video trên kênh YouTube của BS Đinh Hữu Uân →
Tài liệu tham khảo
- Cuijpers P, Oud M, Karyotaki E, et al. Psychologic treatment of depression compared with pharmacotherapy and combined treatment in primary care: a network meta-analysis. Ann Fam Med. 2021;19(3):262–270. doi:10.1370/afm.2676
- Cuijpers P, Noma H, Karyotaki E, et al. A network meta-analysis of the effects of psychotherapies, pharmacotherapies and their combination in the treatment of adult depression. World Psychiatry. 2020;19(1):92–107. doi:10.1002/wps.20701
- Kuyken W, Hayes R, Barrett B, et al. Effectiveness and cost-effectiveness of mindfulness-based cognitive therapy compared with maintenance antidepressant treatment in the prevention of depressive relapse or recurrence (PREVENT). Lancet. 2015;386(9988):63–73. doi:10.1016/S0140-6736(14)62222-4
- American Psychological Association. Clinical Practice Guideline for the Treatment of Depression. 2019. apa.org
Bài viết mang tính chất cung cấp thông tin, không thay thế cho việc thăm khám và chỉ định của bác sĩ. Không tự ý mua, dùng hoặc ngừng hóa dược.
